-->

Τρίτη, 26 Σεπτεμβρίου 2017

Τα αρχαία πλυντήρια εμπλουτισμού των μεταλλευμάτων του Λαυρίου

Ancient Theatre of Thorikos and Level washery
Eπίπεδο πλυντήριο εμπλουτισμού του αργυρομολυβδούχου μεταλλεύματος (4ος αι. πΧ), photo by Tzeferis P.

Τα μεταλλεία στην περιοχή του Λαυρίου είναι από τα αρχαιότερα μεταλλεία στον Ελλαδικό χώρο. Η μεταλλευτική δραστηριότητα σε αυτά χρονολογείται πριν από το 3.000 π.Χ., (στοές εξορύξεως στην περιοχή Θορικού, λόφος Βελατούρι).

Τα πλυντήρια ή "καθαριστήρια" ήταν ειδικές κατασκευές των αρχαίων μεταλλευτών, στις οποίες μεταφέρονταν τα μεταλλεύματα μετά την εξόρυξη, το θρυμματισμό και το κοσκίνισμά τους, για τον περαιτέρω εμπλουτισμό τους, δηλαδή ώστε να εξευγενιστούν και εντέλει να αυξηθεί η περιεκτικότητά τους σε χρήσιμες μεταλλικές αξίες.

Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε ανακατασκευασμένο  (από την Βελγική Αρχαιολογική Σχολή) ένα αρχαίο επίπεδο πλυντήριο εμπλουτισμού μεταλλευμάτων ακριβώς δίπλα από το αρχαίο θέατρο του Θορικού. 

Στη Λαυρεωτική υπάρχουν δεκάδες ερείπια αρχαίων πλυντηρίων, τα περισσότερα εκ των οποίων ανήκουν στην κατηγορία των επίπεδων. Σπανιότερα  είναι τα ονομαζόμενα ελικοειδή.

Για τα ελικοειδή πλυντήρια, τη λειτουργία τους αλλά και τις επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί και δημοσιευθεί από επιστήμονες έχουμε κάνει αναφορά εδώ:

Τα «πλυντήρια» του αρχαίου Λαυρίου

Ελικοειδή πλυντήρια ή κυκλικά τριβεία με όρθια μυλόπετρα; το Λαύριο μας προβληματίζει...


Σχηματικά η λειτουργία των ξύλινων ρείθρων δηλ. ξύλινων αυλακιών με σκαλισμένες κοιλότητες ("Το Αρχαίο Λαύριο", Κ. Κονοφάγος). Σε αυτά έπεφτε με δύναμη το νερό από τα ακροφύσια, παρασύροντας τα στείρα (ελαφρύτερα) υλικά που υπήρχαν στο μετάλλευμα, τα οποία εν συνεχεία αφήνονταν να καθιζάνουν στον πυθμένα των δεξαμενών καθιζήσεως.

Αναπαράσταση της λειτουργίας των πλυντηρίων εμπλουτισμού του αρχαίου Λαυρίου από τον καθηγητή Κ. Κονοφάγο (1980). Τα ξύλινα ρείθρα (sluices) σύμφωνα με τον καθηγητή Κονοφάγο αποτελούσαν την βάση της τεχνικής του εμπλουτισμού
Η διαδικασία εμπλουτισμού στα πλυντήρια αυτά γινόταν με τη βοήθεια ύδατος ως εξής: Σε πρώτη φάση ελάμβανε χώρα θραύση και λειοτρίβηση  του μεταλλεύματος, πχ. γαληνίτη, σε κόκκους διαστάσεων κάτω του 1 χιλιοστού και στη συνέχεια γινόταν ο διαχωρισμός των κόκκων σε βαρύτερους και ελαφρύτερους, με τη βοήθεια ρέοντος νερού. 

Οι βαρύτεροι κόκκοι περιείχαν τον πλούσιο αργυρούχο γαληνίτη και αποτελούσαν το συμπύκνωμα, δηλαδή το πλούσιο σε άργυρο μετάλλευμα, που ακολουθούσε τη διαδικασία της πλινθοποίησης και τήξης, ενώ οι ελαφρύτεροι περιείχαν το φτωχό μετάλλευμα, το απόρριμμα ή στείρο, το οποίο απέθεταν σε ξεχωριστούς σωρούς. Αυτό το φτωχό μετάλλευμα δημιούργησε τις γνωστές εκβολάδες (με περιεκτικότητα σε pb<7%), οι οποίες έγιναν αντικείμενο εκμετάλλευσης κατά την αναβίωση των μεταλλείων στην νεώτερη εποχή.

Το πλυντήριο και η μεγάλη δεξαμενή του πλυντηρίου μεταλλεύματος του "Σίμου". στη Σούρεζα της Λαυρεωτικής. Τα κονιάματα στεγανοποίησης (mortar) των δεξαμενών και των πλυντηρίων έχουν αποσπάσει το σεβασμό επισκεπτών και μελετητών
Η τροφοδοσία των πλυντηρίων σε νερό για τις ανάγκες του εμπλουτισμού γινόταν μέσω δεξαμενών που βρίσκονται συνήθως παραπλεύρως των πλυντηρίων. Το νερό προερχόταν από τη βροχή και για λόγους οικονομίας γινόταν επανακυκλοφορία αυτού.

Τα κονιάματα στεγανοποίησης των δεξαμενών και των πλυντηρίων έχουν αποσπάσει το σεβασμό επισκεπτών και μελετητών. Πράγματι, μένει κανείς κατάπληκτος από το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα οι αρχαίες δεξαμενές κρατούν το νερό με τέλεια στεγανότητα.

Μέρος του ελικοειδούς "πλυντηρίου" στο Μπερτσέκο
Το 1929 η Γαλλική Εταιρεία, αντικατέστησε τα πλυντήρια με τη μέθοδο της επίπλευσης (flotation), επαναστατική μέθοδο την εποχή εκείνη, για την κατεργασία των θειούχων εκβολάδων και των μικτών θειούχων και τον διαχωρισμό των θειούχων ορυκτών-μεταλλευμάτων με την προσθήκη
χημικών αντιδραστηρίων.


[του Πέτρου Τζεφέρη] [by Petros Tzeferis]