-->

Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2020

ΑΣ ΤΙΜΗΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΓΕΙΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗΝ ΑΦΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΧΑΘΟΥΝ ΟΙ ΜΝΗΜΕΣ (II)

Εικόνα 7: Σύνθεση φωτογραφιών από την μεταλλευτική πόλη Banská Štiavnica Σλοβακίας ενταγμένη από το 1993 στα μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Από την επίσκεψη της αντιπροσωπείας του Δήμου Λαυρεωτικής με επικεφαλής το Δήμαρχο.

Ας παραδειγματιστούμε όμως από αντίστοιχα Ευρωπαϊκά πρότυπα και πως οι Ευρωπαίοι αντιμετώπισαν ανάλογα θέματα με πολύ μεγάλη επιτυχία. 

ΕΝΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΟΥ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΑΜΕ ΝΑ ΑΝΤΙΓΡΑΨΟΥΜΕ. Επιλέξαμε την περίπτωση της ιστορικής μεταλλευτικής πόλης της Banská Štiavnica (Εικόνα 7), την οποία μάλιστα επισκέφτηκε πριν από ένα χρόνο αντιπροσωπία του Δήμου Λαυρεωτικής με επικεφαλής τον Δήμαρχο. Είναι μια πόλη στην καρδιά της Ευρώπης, με μια ασυνήθιστη μεταλλευτική διαδρομή, που ξεκίνησε στην ύστερη εποχή του χαλκού (10ος - 8ος αιώνας π.Χ.) και επιβραβεύθηκε το 1993, όταν 86 τεχνικά και πολλά άλλα ιστορικά μνημεία της εντάχθηκαν στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. 

Η φήμη της οφείλεται στον ορυκτό της πλούτο, βασικών και πολύτιμων μετάλλων (ιδιαίτερα του αργύρου και του χρυσού), τα οποία εξορύσσονταν στην πόλη και τα περίχωρά της για περισσότερο από δύο χιλιάδες χρόνια. Μετά το κλείσιμο των ορυχείων προσανατολίστηκαν στην τουριστική ανάπτυξη με αποτέλεσμα η πόλη σήμερα να “ζει” από αυτό. Τα χαρακτηριστικά της πόλης είναι τα πολλά και οργανωμένα μουσεία, τα αναστηλωμένα και διατηρημένα μεταλλευτικά μνημεία, οι πολλές επισκέψιμες στοές, η αρχιτεκτονική των αρχοντικών, σπιτιών και μαγαζιών,τα οποία θυμίζουν μια άλλη εποχή, τα μνημεία από το σύστημα διαχείρισης και χρήσης νερού στη μεταλλευτική βιομηχανία της περιοχής (λίμνες, υπόγεια μηχανισμοί αποστράγγισης στοών, κτλ.), που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην εξόρυξη του υπόγειου πλούτου της περιοχής κ.α.

Εικόνα 8: Η λαοθάλασσα μεταλλωρύχων, γεωλόγων, μηχανικών, ανδρών , γυναικών και παιδιώνκατοίκων και τουριστών επισκεπτών, μήκους τριών χιλιομέτρων, στην ετήσια γιορτή προς τιμήαυτών των ανθρώπων της Terra Banensium (γης των μεταλλωρύχων).

Αυτό όμως που μας εντυπωσιάζει περισσότερο στην Μπάνσκα Στιάβνιτσα της Σλοβακίας είναι ότι περιέσωσαν και ανέδειξαν τις ιστορικές μνήμες ιδρύοντας έναν Πανσλοβάκικο Σύνδεσμο με 40 οργανώσεις μεταλλευτικών συλλόγων, ενώσεων, αδελφοτήτων και μη κερδοσκοπικών Οργανισμών με στόχο την ανάδειξη της άυλης κληρονομιάς με τη μορφή της διατήρησης των παραδόσεων ή τραγουδιών, εορτών και άλλων παρόμοιων εθίμων. Κάθε χρόνο οργανώνονται εορταστικές εκδηλώσεις των μεταλλωρύχων, γεωλόγων , μηχανικών και άλλων συντελεστών των εξορυκτικών και μεταλλουργικών δραστηριοτήτων αλλά και πανευρωπαϊκές συναντήσεις. Χαρακτηριστικές είναι οι παρελάσεις, όπου οι συμμετέχοντες φορώντας παραδοσιακές στολές μεταλλωρύχων (Εικόνα 8) τιμούν τη μνήμη αυτών των ανθρώπων που δημιούργησαν τον πλούτο της πόλης τους.


ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΡΥΣΗ ΕΝΟΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΓΕΙΑΣ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΗΣ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ

Οι απαράμιλλες αυτές αναμνήσεις και εικόνες οδήγησαν τον Δρ. Δ. Κωνσταντινίδη, εκ των συγγραφέων του άρθρου, να προτείνει εδώ και 1,5 χρόνο στον Δήμαρχο Λαυρεωτικής την ίδρυση ενός συλλόγου παλαιών μεταλλωρύχων και φίλων της υπόγειας Λαυρεωτικής, ώστε να ζωντανέψουν οι μνήμες και να μεταλαμπαδευθεί στις σημερινές γενιές η αγάπη για την γεω-μεταλλευτική κληρονομιά, για τα πανέμορφα ορυκτά, για τις στοές κα για την ένδοξη μεταλλευτική ιστορία της Λαυρεωτικής από την κλασική εποχή μέχρι και τους πρόσφατους χρόνους.
Εικόνα 9: Εορταστική εκδήλωση με παραδοσιακό γιορτινό τραπέζι για τους μεταλλωρύχους και άλλους εργαζόμενους τιμώντας την ημέρα της Αγίας Βαρβάρας στο Λαύριο. Από ιστοσελίδα Χ. Συρίγου “Η Λαυρεωτική στα παλιά τα χρόνια”.

Για να επιτύχει το εγχείρημα αυτό, που όπως προαναφέρθηκε έχει ήδη καθιερωθεί σε άλλες Ευρωπαϊκές μεταλλευτικές πόλεις, θα πρέπει να ενσωματωθεί στις συνήθειες, τα έθιμα και γενικότερα στην κουλτούρα μας. Όπως είναι γνωστό οι μεταλλωρύχοι στο Λαύριο, αλλά και σε άλλους μεταλλευτικούς χώρους της χώρας, εόρταζαν την προστάτιδα των μεταλλείων την ημέρα της Αγίας Βαρβάρας και γι’ αυτό το λόγο η 4η Δεκεμβρίου είχε καθιερωθεί ως αργία. Μετά τον εκκλησιασμό ακολουθούσε ένα εορταστικό τραπέζι (Εικόνα 9). Επισημαίνεται ότι λόγω της παρουσίας πολλών καθολικών εργαζομένων στα μεταλλεία και τη μεταλλουργεία, οικοδομήθηκε προς τιμή της Αγίας Βαρβάρας ένας καθολικός ομώνυμος ναός, που δεσπόζει σε λόφο στη συνοικία του Κυπριανού και εγκαινιάστηκε στις 4-12-1881 όπου κάθε χρόνο γινόταν εκκλησιασμός και πανήγυρις.
Εικόνα 10: (Α): Η Καθολική Εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας που εγκαινιάσθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1881 στην περιοχή του Κυπριανού Λαυρίου με γοτθικά και νεοκλασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία. Την ημέρα της Αγίας Βαρβάρας γινόταν εκκλησιασμός και πανήγυρις.(Β):Η εικόνα της Αγίας Βαρβάρας στερεωμένη στο βράχο μπροστά από την είσοδο της στοάς. (Γ & Δ): Παλαίμαχοι μεταλλωρύχοι και φίλοι του μεταλλευτικού Λαυρίου, που συμμετέχουν τα τελευταία χρόνια στη δέηση της εικόνας της Αγίας Βαρβάρας. Φωτό από Βιοτεχνικό Βιομηχανικό Εκπαιδευτικό Μουσείο και Η. Κατσάρο.
Ακόμη και σήμερα όμως και παρά το κλείσιμο των μεταλλείων, οι παλαίμαχοι μεταλλωρύχοι και φίλοι του μεταλλευτικού Λαυρίου εξακολουθούν να συνεορτάζουν την ημέρα αυτή. Συγκεκριμένα στο χώρο του Τ.Π.Π.Λ. (πρώην Γαλλική Εταιρία) γίνεται δέηση μπροστά σε μία εικόνα της Αγίας Βαρβάρας (Εικόνα 10), η οποία τοποθετήθηκε το 1990 σε ένα διαμορφωμένο χώρο, έξω από την είσοδο μεταλλευτικής στοάς, με πρωτοβουλία του Τ.Π.Π.Λ. και τη συνεργασία των παλαιών μεταλλωρύχων και εργαζομένων της Γαλλικής Εταιρίας Δ. Μώρογλου, Ν. Σαββίδη και Ι. Σαββίδη. Μετά τον εκκλησιασμό προσφέρεται γεύμα στους συμμετέχοντες , από το Βιοτεχνικό Βιομηχανικό Εκπαιδευτικό Μουσείο.

Με την ευκαιρία λοιπόν του εθίμου αυτού, που συνεχίζει να ακολουθείται από τους παλαίμαχους, προτείνουμε τη διεύρυνση της εορτής της Αγίας Βαρβάρας οργανώνοντας εκδηλώσεις με ομιλίες, διηγήσεις παλαιών γεγονότων, θεατρικές παραστάσεις, επισκέψεις μεταλλευτικών στοών και βέβαια με παραδοσιακούς χορούς τιμώντας έτσι τις διάφορες περιοχές καταγωγής των μεταλλωρύχων.

Στα πλαίσια αυτά προτείνουμε την ίδρυση ενός Συνδέσμου φίλων για την ανάδειξη και προστασία της υπόγειας μεταλλευτικής Λαυρεωτικής, που θα συνεργάζεται με υπάρχοντες συλλόγους και φορείς όπως τον Σύλλογο των Μεταλλωρύχων Λαυρίου, το ΤΠΠΛ, το Βιοτεχνικό Βιομηχανικό Εκπαιδευτικό Μουσείο, το ΕΜΠ (ΣΜΜΜ), την ΕΑΓΜΕ (πρώην ΙΓΜΕ), το ΥΠΠΠΟ, την Εφορεία Αρχαιοτήτων, το ΥΠΕΝ, το ΕΚΠΑ κ.α. και θα έχει σαν κύριο στόχο την αξιοποίηση της υπόγειας μεταλλευτικής κληρονομιάς. Μία από τις προτεραιότητες των δράσεων του συνδέσμου θα είναι να πιέσει την πολιτεία ώστε να καταστούν επισκέψιμες και ασφαλείς επιλεγμένες αρχαίες και νεώτερες μεταλλευτικές στοές προκειμένου το ευρύ κοινό να βιώσει, μέσα σε ένα πρωτόγνωρο υπόγειο περιβάλλον, τις συνθήκες εργασίας των μεταλλωρύχων, να γνωρίσει την μεταλλευτική τεχνική κάθε εποχής και παράλληλα να θαυμάσει στη θέση του έναν ορυκτολογικό πλούτο και σπάνια γεωλογικά φαινόμενα. Έτσι θα τιμήσουμε τον αγώνα που έκαναν οι υπογείτες του αρχαίου και ιδιαίτερα του νεότερου μεταλλευτικού Λαυρίου ξαναζωντανεύοντας τις μνήμες.

Αυτό θα υποβοηθήσει ιδιαίτερα και την ένταξη των μεταλλευτικών και γεωλογικών μνημείων (γεωτόπων) της Λαυρεωτικής στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ. Η συνδρομή και υποστήριξη του Δημάρχου, του Δημοτικού Συμβουλίου της Λαυρεωτικής καθώς και του Τεχνολογικού Πολιτιστικού Πάρκου του Λαυρίου είναι απαραίτητες.

Οι πράξεις μιλούν πολύ πιο δυνατά από τις λέξεις!

ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ

Δερμάτης Γ. Ν.,2004: Από τις πηγές του Αργύρου στο μεταλλείο πολιτισμού. Δήμος Λαυρεωτικής, 99 σελ.
Κωνσταντινίδης Δ., 2019: “Μπάνσκα Στιάβνιτσα Σλοβακία ” : Μια Παγκόσμια Αξία! http://oryktos.blogspot.com/2019/12/blog-post_76.html
Πετράκη Γ., 1996: Οι εργατικοί αγώνες : Τρεις σημαντικές απεργίες-σταθμοί στην ιστορία της πόλης του Λαυρίου”, Καθημερινή, Επτά Ημέρες 6-7Ιανουαρίου 1996. Επιμέλεια Ε. Τραίου.
Τζεφέρης Π., 2018: Αγία Βαρβάρα, η προστάτιδα των μεταλλείων!
http://www.oryktosploutos.net/2013/12/blog-post.html
https://www.ebdomi.com/politismos/12921-timisan-tin-agia-varvara-oi-metaloryxoi-lavriou.html
https://www.bbem.edu.gr/events/224-2019stbarbara.html
https://www.ltcp.ntua.gr/world_miners/

ΑΣ ΤΙΜΗΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΓΕΙΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗΝ ΑΦΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΧΑΘΟΥΝ ΟΙ ΜΝΗΜΕΣ (I)