-->

Σάββατο, 3 Οκτωβρίου 2020

ΑΣ ΤΙΜΗΣΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΓΕΙΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗΝ ΑΦΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΧΑΘΟΥΝ ΟΙ ΜΝΗΜΕΣ (I)

Εικόνες 1 & 2: Μεταλλωρύχοι και άλλοι εργαζόμενοι της Ελληνικής Εταιρείας Μεταλλουργείων Λαυρίου (άνω) και της Γαλλικής Εταιρείας Λαυρίου έξω από τη μεταλλευτική στοά “60” (κάτω) των τελών του 19 ου αι. Λεύκωμα έκδοσης Δήμου Λαυρεωτικής Γ. Μάνθου .

Από Δ ρ. Δ. K. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ, Η. ΚΑΤΣΑΡΟ & Δρ. Δ. ΜΠΙΤΖΙΟ


ΣΤΑΓΟΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Στις παρακάτω εντυπωσιακές αυτές μουσειακές εικόνες των τελών του 19ου αιώνα, που κόβουν την ανάσα, απεικονίζονται μεταλλωρύχοι υπογείτες του μεταλλευτικού Λαυρίου και άλλοι εργαζόμενοι διαφόρων ειδικοτήτων της Ελληνικής και Γαλλικής Εταιρείας.

Σύμφωνα με τον διακεκριμένο Ιστορικό Δρ. Γ. Δερμάτη (2004), το 1889 οι εργαζόμενοι στο Λαύριο, αποτελούμενοι από εργάτες – μεταλλωρύχους, τεχνίτες, μηχανικούς και επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων, έφθασαν συνολικά τους 8.836 σε σύνολο 11.000 κατοίκων, που δείχνει ότι το σύνολο του εργατικού δυναμικού της περιοχής απασχολούνταν στα μεταλλεία και τη μεταλλουργία που ήταν η βαριά βιομηχανία του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους. 

Έτσι πολύ σύντομα το Λαύριο μετατράπηκε σε μία βιομηχανική πόλη με χιλιάδες εργαζόμενους που συνέρρευσαν από όλη την Ελλάδα (Σαντορίνη, Μήλο, Κρήτη κ.α.), αλλά και από το εξωτερικό (Ιταλία, Ισπανία κ.α.), οι οποίοι δημιούργησαν έτσι διάφορες συνοικίες εργαζομένων με κοινή καταγωγή όπως τα Σαντοριναίικα, τα Σπανιόλικα κ.α. 
Εικόνα 3: Η σκληρή εργασία των υπογειτών. Στιγμιότυπο διάτρησης του μετώπου από μεταλλωρύχο-πιστολαδόρο για να ακολουθήσει στη συνέχεια η γόμωση των διατρημάτων με εκρηκτικάπροκειμένου να γίνει ανατίναξη του μετώπου και να επιτευχθεί έτσι η προχώρηση της στοάς. Από την ιστοσελίδα Χ. Συρίγου “Η Λαυρεωτική στα παλιά τα χρόνια”.

Η εργασία τους ήταν σκληρή (Εικόνα 3) με αποτέλεσμα να αναπτυχθεί στα τέλη του19ουαιώνα ένα πρωτόγνωρο, για την Βιομηχανική Ελληνική κοινωνία, εργατικό κίνημα. 

Η ΔΙΚΑΙΗ ΕΞΕΓΕΡΣΗ . Οι απεργιακοί αγώνες των μεταλλωρύχων και των εργαζομένων γενικότερα, άφησαν εποχή αλλά και έγραψαν ιστορία στους συνδικαλιστικούς αγώνες της νεότερης Ελλάδας. Χαρακτηριστική είναι η πρώτη απεργία που, σύμφωνα με την καθηγήτρια Κοινωνικής Πολιτικής Γ. Πετράκη (1996), πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 1896 στον οικισμό της Καμάριζας (Άγιος Κωνσταντίνος), κοντά στις μεταλλευτικές στοές και στα φρέατα (Εικόνα 4). 
Εικόνα 4: Μεταλλωρύχοι γύρω από τα μεταλλευτικά έργα της Καμάριζας δύο μόλις χρόνια μετά τηνμεγάλη απεργία του 1896 με τα αιματηρά αποτελέσματα. Αρχείο Κ. Μάνθου

Στην απεργία συμμετείχαν οι υπογείτες που ανέρχονταν σε 1500-1800 με αιτήματα την κατάργηση της εκμίσθωσης των εργατών, την αύξηση του ημερομίσθιου, την κατασκευή νοσοκομείου ή φαρμακείου στην Καμάριζα, την διάθεση “σούστας” για μεταφορά τραυματιών, την κατασκευή οικημάτων σε αντικατάσταση καλυβών, την δημιουργία καταστήματος τροφίμων κ.α. Η απεργία αυτή είχε άσχημη κατάληξη για τους εργαζόμενους, διότι σημαδεύτηκε από την ένοπλη επέμβαση της τοπικής χωροφυλακής, που είχε σαν αποτέλεσμα το θάνατο δύο απεργών και τον τραυματισμό πολλών άλλων.

Αυτό λοιπόν το εργατικό δυναμικό αποτελούσε την “ενέργεια” της ανάπτυξης του Λαυρίου, κατά την πορεία των 100 περίπου χρόνων της νεότερης μεταλλευτικής – μεταλλουργικής δραστηριότητας του 19ου–20ου αιώνα. Ευνόητο, λοιπόν, ότι σήμερα κάθε οικογένεια στο Λαύριο έχει να διηγείται με υπερηφάνεια για κάποιο παππού, ή πατέρα, ή συγγενή που έχει δουλέψει στα μεταλλεία ή στην μεταλλουργία όπως μαρτυρούν ονόματα αποτυπωμένα στα παραμέντα των στοών που προκαλούν ρίγη συγκίνησης (Εικόνα 5) . Κάθε οικογένεια έχει να αφηγηθεί κάποιες ιστορίες και συμβάντα που συνέβησαν πριν από πολλά χρόνια, από τα οποία δυστυχώς δεν λείπουν και αυτά που τις σημάδεψαν για μια ζωή, λόγω απώλειας αγαπημένων προσώπων.
Εικόνα 5: Από τις παλαιότερες απεικονίσεις, στις στοές της Λαυρεωτικής, ονομάτων υπογειτών μεχρονολογίες αποτυπωμένα με γράσο ή κάπνα λάμπας ασετιλίνης κ.α. Εντοπισμός και φωτογράφισηαπό Η. Κατσάρο.

Ο Κοσμήτορας της ΣΜΜΜ του ΕΜΠ καθηγητής Δ. Καλιαμπάκος στα πλαίσια εορταστικής εκδήλωσης το 2017 στο Λαύριο με θέμα: “Μεταλλωρύχοι του κόσμου” αναφέρει σε ομιλία του “…. Οι σκληρές συνθήκες εργασίας σε συνδυασμό με τη συνεχή υπενθύμιση του κινδύνου, ακόμη και του θανάτου, όχι μόνο δεν οδηγούν σε μια μίζερη και παθητική αντιμετώπιση της ζωής αλλά, απεναντίας, γενούν μια τρομακτική δίψα για ζωή, σε όλες της τις εκφράσεις. Εξαιτίας αυτού του συνδυασμού των χαρακτηριστικών οι μεταλλωρύχοι ασκούν μια ιδιαίτερη γοητεία σε ολόκληρο τον κόσμο….”. Στην αφίσα της εκδήλωσης απεικονίζεται ο εμβληματικός μεταλλωρύχος και ήρωας του περίφημου λογοτεχνήματος του Ν. Καζαντζάκη, Αλέξης Ζορμπάς (Εικόνα 6).
Εικόνα 6: Αφίσα εκδήλωσης στο Τ.Π.Π.Λ. για τους “Μεταλλωρύχους της Ελλάδας”, που απεικονίζεται η εμβληματική φιγούρα του μεταλλωρύχου Αλέξη Ζορμπά, του ήρωα του περίφημου μυθιστορήματος του Ν. Καζαντζάκη “Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά”, 1946.




ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ ΠΟΛΛΑ, ΑΣ ΚΑΝΟΥΜΕ ΛΙΓΑ.
Αυτά λοιπόν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μεταλλωρύχων που αναδεικνύονται μέσα από τις διηγήσεις και τις ιστορίες των Λαυριωτών δεν τα αναδείξαμε όσο θα έπρεπε. Αποτέλεσμα είναι να χάνονται οι μνήμες σιγά - σιγά στο πέρασμα του αδυσώπητου χρόνου και μαζί με αυτές η δραστηριότητα και ο μόχθος των ανθρώπων αυτών που αποτέλεσαν τον πυρήνα της ιστορίας του νεότερου Λαυρίου.

Πιθανόν αυτό το έλλειμμα να προέκυψε από το πλήγμα που συνέβη με την διακοπή της λειτουργίας των μεταλλείων κατά τις δεκαετίες ‘80 και ‘90 και γενικά την αποβιομηχάνιση του Λαυρίου με αποτέλεσμα η πόλη να βυθιστεί στην ανεργία και στην φτώχια. Όλα αυτά τα δραματικά γεγονότα δεν άφησαν περιθώριο να ασχοληθούν τότε με την ανάδειξη της προσφοράς των μεταλλωρύχων που αποτελεί την άυλη κληρονομιά με ρίζες από την αρχαία εποχή.

ΑΣ ΤΙΜΗΣΟΥΜΕ  ΤΟΥΣ ΥΠΟΓΕΙΤΕΣ ΤΟΥ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΟΥ ΛΑΥΡΙΟΥ  ΩΣΤΕ ΝΑ ΜΗΝ ΑΦΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΧΑΘΟΥΝ ΟΙ ΜΝΗΜΕΣ (ΙI)