-->

Πέμπτη, 3 Οκτωβρίου 2019

Η Μεταλλευτική Διαδρομή της Μπάνσκα Στιάβνιτσα. Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και Πρότυπο για τη Λαυρεωτική (III)

Εικ. 12: Ο πύργος και το κτίριο του φρέατος Μάγιερ στη Χόντρουσια (Πηγή: Manažment plán lokality ΟΥΝΕΣΚΟ „Historické mesto Banská štiavnica a technické pamiatky okolia“, 2010)

 [του Δημήτρη Κ. Κωνσταντινίδη, Δρα Οικονομικής Γεωλογίας] 

3.3 Άλλα ενδιαφέροντα τεχνικά μνημεία
Ένας από τους πρώτους σιδηρόδρομους για τη κίνηση βαγονιών μεταφοράς μεταλλεύματος στην Ουγγρική Αυτοκρατορία κατασκευάστηκε το 1825 - 1828 μέσα στην αποστραγγιστική στοά της Αγίας Τριάδας.

Το 1837 ιδρύθηκε στη Στιάβνιτσε Μπάνε το πρώτο εργοστάσιο στον κόσμο για την παραγωγή χαλύβδινων συρματόσχοινων.

Στη Χόντρουσια,πάνω από το φρεάτιο Μάγιερ (Mayer), το οποίο άρχισε να ανασκάπτεται το 1805, διατηρείται ακόμη το μηχανοστάσιο με την ηλεκτρική μηχανή ρυμούλκησης, καθώς και το κτίριο του φρέατος με τον αντίστοιχο πύργο (Εικ. 12).

Στη Μπάνσκα Στιάβνιτσα υπάρχουν τα ερείπια χυτηρίου αργύρου και μολύβδου από το πρώτο μισό του 17ου αιώνα, που εκσυγχρονίστηκε το 1872,και αποτέλεσε το κεντρικό χυτήριο του ουγγρικού τμήματος της τότε Αυστροουγγαρίας (Εικ. 13).
Εικ. 13:Κάμινος φρεατίου του χυτηρίου αργύρου-μολύβδου που λειτούργησε στην Μπάνσκα Στιάβνιτσα (εικόνα από το τέλος του 19ου αιώνα - Πηγή: RichardKafka-2013)

Το Υπαίθριο Μεταλλευτικό Μουσείο, βρίσκεται σε μια γραφική κοιλάδα μόλις 1,5 χλμ. από το κέντρο της Μπάνσκα Στιάβνιτσα. Εδώ και 40 χρόνια προσφέρει στους επισκέπτες του μια μοναδική εμπειρία εξερεύνησης των αρχικών υπόγειων στοών. Ως η παλαιότερη και θεματικά μεγαλύτερη υπόγεια έκθεση στη Σλοβακία παρουσιάζει την εξέλιξη της εξόρυξης μεταλλευμάτων στην Κεντρική Ευρώπη από τον Μεσαίωνα έως τα τέλη του 20ουαιώνα.

Το πολυτιμότερο έκθεμα του υπαίθριου μεταλλευτικού μουσείο είναι η μηχανή του ανελκυστήρα του φρέατος, η περιστροφή της οποίας γινόταν με τη βοήθεια αλόγων (Εικ. 14,αριστερά). Πρόκειται για τη μοναδική μηχανή του είδους της που διασώθηκε στη Σλοβακία. Η υπόγεια ξενάγηση διαρκεί περίπου 70-90 λεπτά, ενώ ο κάθε επισκέπτης εφοδιάζεται με κράνος, μπουφάν και λάμπα (Εικ. 14, δεξιά).

Εικ. 14: Ο μηχανισμός του ανελκυστήρα φρέατος, η λειτουργία του οποίου γινόταν με τη βοήθεια αλόγων και η επισκέψιμη στοά Μπαρτολομέι (Πηγή: https://marinamestolasky.sk/jedinecne-banske-muzeum-v-prirode-skanzen/)

Το υπαίθριο μεταλλευτικό μουσείο διαθέτει σωρεία άλλων μεταλλευτικών μηχανών και εκθεμάτων.
Θα ήταν μεγάλη παράλειψη αν δεν παραθέταμε τουλάχιστον δύο από τα επιβλητικά κτίρια της πρώτης στο κόσμο Μεταλλευτικής Ακαδημίας που ιδρύθηκε εδώ το 1762 μ.Χ. (Εικ. 15), και για την οποία έχουν γραφτεί δεκάδες βιβλία ή δημοσιεύσεις.
Εικ. 15: Η σημερινή μορφή των επιβλητικών κτιρίων της Μεταλλευτικής Ακαδημίας (αριστερά) και της Πρυτανείας της Ακαδημίας (δεξιά)

4). Ένα Πρότυπο για τη Μεταλλευτική/Γεωλογική Λαυρεωτική; Είναι αδιαμφισβήτητο ότι τόσο η Μπάνσκα Στιάβνιτσα, όσο και το Λαύριο οφείλουν τη δόξα τους, αλλά και το όνομα τους, στη εξορυκτική τους ιστορία. Δυο πόλεις/περιοχές που βρέθηκαν σε παράλληλες διαδρομές, που ωστόσο δεν συμπίπτουν χρονικά. Η αρχαία αθηναϊκή εξορυκτική και μεταλλουργική τεχνική για την παραγωγή αργύρου και μολύβδου, που εξελίχθηκε κυρίως κατά τον 5ο και 4ο αιώνα π.Χ., είναι ο βασικός παράγοντας που οδήγησε στην οικονομική ανάπτυξη της Αθηναϊκής Πολιτείας (βλέπε «Χρυσός Αιώνας του Περικλέους»). Είναι η εποχή που άφησε πίσω της ανεπανάληπτα τεχνικά μνημεία στη Λαυρεωτική. Αρκεί να αναφέρει κανείς τα αρχαιολογικά μνημεία της Κοιλάδας της Σούριζας, όπου προεξάρχουν οιεγκαταστάσεις πλυντηρίων υδρομηχανικού εμπλουτισμού του μεταλλεύματος (Π. Τζεφέρης και Δ. Μπίτζιος, 2019), τις αρχαίες στοές εξόρυξης από όπου προήλθαν τα μεταλλεύματα του αργύρου και μολύβδου, το λατομείο της Αγριλέζας, την πηγή δηλαδή του μαρμάρου για τους κίονες του Ναού του Ποσειδώνα, τα αρχαίο θέατρο του Θορικού, αλλά και τα μνημεία που άφησαν πίσω τους οι νεότεροι μεταλλευτές της Γαλλικής και Ελληνικής Εταιρείας Λαυρίου.

Έχει, λοιπόν, η Λαυρεωτική να ζηλέψει σε κάτι την Μπάνσκα Στιάβνιτσα; Προφανέστατα όχι σε ό,τι αφορά στην ιστορία της, στη μεταλλευτική διαδρομή της, στα τεχνικά, πολιτιστικά και άλλα μνημεία της. Θα μπορούσε ωστόσο να ζηλέψει την συστηματική δουλειά και συντονισμένες ενέργειες που οι αρχές και οι ειδικευμένοι επιστήμονες της οδήγησαν την Μπάνσκα Στιάβνιτσα στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ, πράγμα που έγινε ήδη από το 1993. Ένα γεγονός που έκτοτε άλλαξε ριζικά την πορεία ανάπτυξης της πόλης και της γύρω περιοχής.

Με αυτή την ανακοίνωση, προτείνω και δημόσια τον σχεδιασμό και υλοποίηση ενός έργου που θα φέρει τα μεταλλευτικά, γεωλογικά, αρχαιολογικά, πολιτιστικά και άλλα μνημεία της Λαυρεωτικής στον Κατάλογο της Παγκόσμιας Κληρονομιάς της ΟΥΝΕΣΚΟ.

Είναι αυτονόητο ότι για το επιθυμητό αποτέλεσμα θα χρειαστεί μακροχρόνια, μεθοδική και επίμονη προσπάθεια, αλλά και τα οικονομικά μέσα. Αξίζει να αναφερθεί ότι η τελευταία ένταξη δυο μεταλλευτικών περιοχών, που βρίσκονται στα σύνορα Τσεχίας-Γερμανίας (Ιούλιος τρέχοντος έτους), χρειάστηκε ένα Κείμενο/Πρόταση 601 σελίδων, Σχέδιο Διαχείρισης 259 σελίδων, Αρχείο χαρτών 284 σελίδων και κείμενο με συμπληρωματικές πληροφορίες (που ζητήθηκαν από το Συμβουλευτικό Όργανο της ΟΥΝΕΣΚΟ) 140 σελίδων.

Καλή δουλειά και καλή επιτυχία σε όσους το τολμήσουν!

Η Μεταλλευτική Διαδρομή της Μπάνσκα Στιάβνιτσα. Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς και Πρότυπο για τη Λαυρεωτική (I)

Πηγές