-->

Πέμπτη, 19 Φεβρουαρίου 2015

Υπόγεια Λατομεία Αδρανών Υλικών

Σχηματική παρουσίαση διεργασιών σε υπόγειο
H ιδέα της υπόγειας εγκατάστασης ή γενικά της εκµετάλλευσης κάτω από την επιφάνεια του εδάφους αποτελεί χωρίς αµφιβολία δύσκολη εργασία. Υπάρχουν πολλά προβλήµατα, τα οποία πρέπει να επιλυθούν, όπως είναι η επιλογή της θέσεως και της µεθόδου ορύξεως, η έρευνα της αγοράς και η εµπορικότητα της επιχείρησης. Εντύτοις, οι καταστροφές στο περιβάλλον από την υπαίθρια όρυξη πέτρας για την παραγωγή αδρανών υλικών είναι μεγάλη και στο βαθμό που αυτή μπορεί να αποφευχθεί, ανεπίστρεπτη.

Η ανάγκη της υπόγειας όρυξης. Σε πολλές περιπτώσεις η απόφαση της υπόγειας λειτουργίας είναι επιτακτική ανάγκη, αφού συνδέεται µε την προστασία του περιβάλλοντος και τη µείωση της ρύπανση της ατµόσφαιρας από σκόνη, θορύβους και άλλες δυσάρεστες καταστάσεις. Τα αποθέµατα της υπαίθριας όρυξης εξαντλούνται, έτσι ώστε πολύ σύντοµα τα αδρανή υλικά θα χαρακτηριστούν ως προϊόντα σε ανεπάρκεια, εκτός αν καταργηθούν οι προστατευτικές διατάξεις και αγνοηθούν οι επιπτώσεις στο περιβάλλον. 

Η εξάπλωση των αστικών περιοχών και οι περιοριστικές διατάξεις θα καταστήσουν σύντοµα την ανάπτυξη των υπαιθρίων ορυχείων προβληµατική µέχρι απαγορευτική. Πολλά λατοµεία στα περίχωρα κατοικηµένων περιοχών άρχισαν να εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές θέσεις και να αποµακρύνονται από τα κέντρα καταναλώσεως µε αποτέλεσµα την αύξηση του κόστους παραγωγής λόγω των µεγαλύτερων αποστάσεων µεταφοράς. Πολύ σύντοµα δεν θα υπάρχει πλέον χώρος στην επιφάνεια για το άνοιγµα νέων λατοµείων. Εδώ παρατηρείται το παράδοξο ότι ενώ οι κατοικηµένες περιοχές εξαπλώνονται µε έντονο ρυθµό, οι αρχές αντίθετα απαγορεύουν την εγκατάσταση νέων λατοµείων, τα οποία είναι απαραίτητα για την κάλυψη των ανάλογα αυξηµένων αναγκών. Ήδη στο εξωτερικό σκέπτονται πλέον σοβαρά την λύση των υπογείων λατοµείων. Σύµφωνα µε στατιστικές στο τέλος του 2004 στις Ηνωµένες Πολιτείες από τα 160 υπόγεια ορυχεία τα 98 ήταν ορυχεία εξορύξεως πέτρας για αδρανή υλικά.

Τεχνολογική θεώρηση της υπόγειας όρυξης. Η µελέτη για την εγκατάσταση υπογείου ορυχείου πέτρας πρέπει να βασίζεται σε ένα τεχνολογικό µοντέλο, το οποίο θα µελετήσει και θα αξιοποιήσει όλες τις παραµέτρους, οι οποίες επηρεάζουν το εγχείρηµα, όπως είναι η οργάνωση του υπογείου ορυχείου, η  επιλογή των µέσων παραγωγής,  µηχανηµάτων και ανθρώπων, η µεταφορά στο υπαίθριο συγκρότηµα επεξεργασίας, ο αερισµός, οι απαιτήσεις ασφάλειας, τα αποθέµατα του κατάλληλου πετρώµατος και οι συνθήκες µεταφοράς στις θέσεις διαστρώσεως. Η µελέτη πρέπει να αναφέρεται και στους γεωλογικούς παράγοντες, στη σεισµικότητα της περιοχής, στην ύπαρξη υπογείων νερών, και στην αντοχή των υπερκειµένων στρώσεων εδάφους. Πρωταρχικοί παράγοντες είναι οπωσδήποτε η ασφάλεια του προσωπικού, το κόστος παραγωγής, και η παραγωγικότητα ανά παραγόµενο εξορυσσόµενο κυβικό µέτρο. Η προστασία της οροφής είναι από τα σοβαρότερα θέµατα. Τα µέτρα προστασίας έχουν εφαρµοστεί σε υπάρχοντα υπόγεια ορυχεία, που σηµαίνει, ότι ήδη υπάρχει η σχετική τεχνολογία και προδιαγραφές σχεδιασµού για την αρτιότητα της σχετικής µελέτης.

Κόστος. Η υπόγεια εξόρυξη λόγω της φύσεώς της απαιτεί εντονότερη εργασιακή προσπάθεια, που οφείλεται στα πρόσθετα κατασκευαστικά µέτρα, όπως είναι η ενίσχυση της οροφής µε ισχυρά βλήτρα, η άµεση προστασία των παρειών και ο επαρκής αερισµός. Ο αερισµός, η άντληση µεγαλυτέρων ποσοτήτων νερού, και το πολύπλοκο ηλεκτρικό δίκτυο και το σύστηµα επικοινωνίας είναι ακριβές διαδικασίες, οι οποίες δεν απαιτούνται στην υπαίθρια εξόρυξη. Επίσης απαιτείται συντήρηση των υπογείων στοών προσπελάσεως των θέσεων εξορύξεως. Το κόστος είναι ανάλογο προς την παραγωγικότητα. Σύµφωνα µε αµερικανικές στατιστικές το κόστος παραγωγής εκτιµάται σε 4 έως 5 $ ανά τόνο (Illinois Continental Placer consulting firm). Το κόστος εξορύξεως στους «πάγκους» είναι 2,50 έως 3 $ ανά τόνο, περίπου ίσο µε το κόστος της υπαίθριας εξόρυξης. Ο Αµερικανός ειδικός John Head δηλώνει, ότι η υπόγεια όρυξη θα είναι πάντοτε ακριβότερη από την επιφανειακή. Παρ’ όλο ότι η διαφορά κόστους εξαρτάται από τους διάφορους τοπικούς παράγοντες, το κόστος της υπόγειας εξόρυξης θα είναι κατά 1 έως 1,50 $ ανώτερο του κόστους της υπαιθρίας εξορύξεως. Οπότε αν υπάρχουν υπαίθρια αποθέµατα σε λογικές αποστάσεις δεν ενδείκνυται η υπόγεια εξόρυξη. Το πρωταρχικό κριτήριο για την επιλογή υπόγειας εξόρυξης είναι η εξάντληση των επιφανειακών αποθεµάτων ή η αντιοικονοµική εξόρυξη που οφείλεται στα αυξηµένα υπερκείµενα στρώµατα. Ενδεικτικά µεγέθη για επιφανειακή εξόρυξη είναι πάχος υπερκειµένων 10 έως 12 µέτρα. Όταν όµως τα υπερκείµενα φτάνουν τα 20-25 µέτρα, οπότε το κόστος εξισώνονται µε το κόστος της υπόγειας εξόρυξης ή είναι ακόµη µικρότερο. Τονίζεται επίσης, ότι το κόστος µεταφοράς στις θέσεις διαθέσεως µπορεί να γίνει ένας αποφασιστικός παράγων για την απόφαση της επενδύσεως σε υπόγειο ορυχείο. Το κόστος είναι απαγορευτικό, όταν η απόσταση µεταφοράς υπερβαίνει τα 60-70 χιλιόµετρα.

Αποκατάσταση, Περιβάλλον. Παράλληλα µε την ασφάλεια, την εκπαίδευση του προσωπικού, την ειδική τεχνολογία και τις γεωλογικές συνθήκες, ο εξοπλισµός και το περιβάλλον πρέπει να είναι στην κορυφή των προτεραιοτήτων στην απόφαση της λύσεως υπογείας εξορύξεως. Ο σχεδιασµός του ορυχείου πρέπει να αναφέρεται τόσο στην προστασία του περιβάλλοντος, όσο και στην αποκατάσταση του.

[βασιμένο σε κείμενο του Χάρη Ι. Εφραιµίδη]